”Checkmate” – skąd się wzięło to słowo?

chess-316657_640Niektóre angielskie (i nie tylko) słowa mają bardzo zadziwiające pochodzenie. Idealnym przykładem jest ”checkmate”, czyli polskie „szach mat”. Ten wyraz związany jest z grą w szachy i powstał dokładnie przez tą grę!

Ale skąd ”checkmatewzięło się w języku angielskim? To słowo ma za sobą dość konkretną wędrówkę i właśnie ją prześledzimy. Najpierw pojawiło się w języku Persów w formie „shāh māt” i oznaczało „król umarł”. Są spory dotyczące tłumaczenia perskiegoshāh māt” – niektórzy twierdzą, że ta fraza oznacza śmierć króla, a inni, iż mówi jedynie o jego bezradności lub trudnej sytuacji. W języku pasztuńskim (jest to urzędowy język Afganistanu) słowo „māt” nadal istnieje i oznacza „zniszczony, złamany”, co popiera wersję z bezradnością króla, a nie końcem jego życia.

chess-316658_640

Wracając do Persów.. to właśnie oni uważani są za początek trendu szach mat” w grze w szachy. Około 700-800 roku Persowie wprowadzili ostrzeganie przed atakiem na króla. Miało ono na celu zapobiegnięcie przedwczesnemu i nagłemu zakończeniu gry (to przecież żadna frajda, prawda?).

Od Persów słowo to, przywędrowało do języka arabskiego i uzyskało delikatnie zmienioną formę „šāh māta„. Kolejnym etapem ewolucji tego słowa był język starofrancuski (używany od IX do XIV wieku). W starofrancuskim miało ono formę „échec et mat” i właśnie z tego języka to słowo przybyło do angielskiego (a trzymając się faktów: do języka wczesnego nowoangielskiego, czyli doMiddle English”). W języku angielskim słowo ”checkmate” używane jest do dzisiaj jednak jego pochodzenie i wędrówka poprzez wiele języków nie jest dobrze znana.. a szkoda!

Gdy myślę o szachach to pierwszą osobą, która pojawia się w mojej głowie jest mój dziadek. To właśnie on podzielił się ze mną swoją tajemną szachową wiedzą.. Ale nie tylko on! Grać w szachy uczyłam się także z tatą, który nigdy nie dał mi wygrać. Dzisiaj bardzo rzadko sięgam po tą grę.. A Wy? Jakie wspomnienia macie z szachami?

Pozdrawiam serdecznie, M.

 

Źródła:

Ten wpis został opublikowany w kategorii Ciekawostki i oznaczony tagami , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

20 odpowiedzi na „”Checkmate” – skąd się wzięło to słowo?

  1. Mal. pisze:

    W szachach jestem beznadziejna :D Zupełnie nie mam cierpliwości do tej gry ani nie potrafię wybiegać myślami tak daleko w przyszłość …

  2. Poruszyłaś czułą strunę. Gry w szachy nauczył mnie mój ojciec, który po ciężkiej chorobie przez prawie 2 lata leżał w łóżku.
    Szachy, obok tańca, pozostały moją pasją życiową. Niestety słowo ”checkmate”, czyli polskie „szach mat” działa na mnie jak czerwona płachta na byka. Nie potrafię zrozumieć dlaczego w ogóle podczas poważnej gry w szachy może paść takie słowo. Na ogół o nieuchronnej porażce arcymistrzowie wiedzą już na kilkanaście ruchów przed matem. Nawet początkowi gracze potrafią na 2-3 ruchy wcześniej przewidzieć co ich spotka i poddają partię. Tylko wyjątkowy idiota może czekać na takie orzeczenie.
    Dość częstym gestem poprzedzającym „szach mat” jest położenie swojego króla ma szachownicy.
    Bardzo ciekawy wpis.

    • Martynka pisze:

      Jak zwykle ma Pan rację! Przewidywanie mata było dla mnie dość skomplikowane, ale pamiętam, że dziadek bardzo zwracał na to uwagę i w końcu udało mu się obudzić we mnie myślenie do przodu. :) A co do tańca.. niestety nie mam zbyt dużej wiedzy w tym temacie – lubię żartować, iż mam dwie lewe nogi i na razie się to w 100% sprawdza. :D Ostatnio zostałam zaintrygowana salsą i może coś zmienię w tym kierunku. :)
      Pozdrawiam serdecznie i życzę wielu dobrych partii szachowych! M.

      • Martynko.
        Nie wiem dlaczego ciągle zwracasz się do mnie per „Pan”? Tutaj panują inne zwyczaje i będzie mi miło jak użyjesz blogowego zwrotu: Andrzej, albo Anzai. No chyba, że masz mnie dosyć. ;)

        • Martynka pisze:

          Oj, nie mam dosyć, ale ciężko mi rzucać na „Ty” na prawo i lewo jeżeli wiem, iż osoba jest ode mnie starsza. :) Takie podejście we mnie siedzi, ale z chęcią je zmienię. :)
          Pozdrawiam, M.

  3. Kami pisze:

    Ja to jedynie w szachy grałam z moim tatą, ale niezbyt lubiłam tą grę. Muszę przyznać, że jak zawsze bardzo ciekawy wpis :).
    Pozdrawiam i zapraszam :)

  4. Oj dawno nie grałam w szachy, dobry był w nie mój starszy brat…

    • Martynka pisze:

      Ostatnio grałam.. rok temu? Może więcej? Ciężko mi sobie przypomnieć. :) Rodzeństwa niestety nie mam – ale dziadek i tata nadrobili w kwestii nauczenia mnie gry w szachy. :)
      Pozdrawiam cieplutko, M.

  5. ~L.B. pisze:

    Nie bardzo umiem grać w szachy. Z jakieś pół roku temu uczyła mnie tego… dziesięciolatka xD. Ale wyrażenie ,,szach-mat” znam, żeby nie było, że taka nie kumata jestem. Fajny pomysł, poznać historię wyrażenia. Liczę na więcej takich wpisów. ;)
    Pozdrawiam serdecznie! ;)

  6. ~Ewa (Ind) pisze:

    To mnie zaskoczyłaś. Myślałam, że to partner do gry w szachy. Przez skojarzenie z classmate czy roommate.
    Muszę na ten temat porozmawiać z Iranką

    • Martynka pisze:

      Bardzo trafne skojarzenie! Niestety jak widać słowa angielskie lubią płatać figle i skojarzenia nie zawsze są trafne. :)
      Pozdrawiam i życzę przyjemnej rozmowy. Koniecznie proszę dać znać jeżeli dowie się Pani czegoś interesującego w tym temacie!
      M.

  7. boja pisze:

    Mam wspomnienia związane z szachami. Kiedyś udało mi się przegrać w trzech (albo w czterech, nie pamiętam dokładnie) posunięciach!

    • Martynka pisze:

      Oj – mnie dziadek też szybko ogrywał! :D Wychodził z założenia, że jeśli nie przegram to się nie nauczę i miał rację. :)
      Pozdrawiam serdecznie, M.

  8. ~jotka pisze:

    Jak zwykle historia słów jest skomplikowana, ale bardzo ciekawa. W szachy nie umiem grać, chyba wydawały mi sie zawsze trudne i nie miał mnie kto nauczyć, tylko w warcaby…

    • Martynka pisze:

      Ja umiem – uczył mnie dziadek i tata. Przyjemna gra, która jedynie wydaje się skomplikowana. :) Warcaby także lubię, ale w obydwie gry gram bardzo rzadko.
      Pozdrawiam serdecznie, M.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>